„Kultura zaklęta w dźwiękach” to projekt realizowany w 2025 roku przez Szkołę Muzyczną I stopnia im. Oskara Kolberga w Raciechowicach, która od ponad 15 lat wspiera rozwój muzyczny i kulturalny mieszkańców regionu. Inicjatywa powstała jako odpowiedź na bariery utrudniające dostęp do kultury, takie jak ograniczenia ekonomiczne, duże odległości do ośrodków artystycznych.
Projekt zakłada prezentację kultury muzycznej w wielu formach — od koncertów i warsztatów, po działania łączące sztukę z nowoczesnymi technologiami. Wszystkie wydarzenia odbywają się w przestrzeni gminy, aby umożliwić udział mieszkańcom w różnym wieku i o zróżnicowanych potrzebach. Celem projektu jest rozwijanie kompetencji muzycznych, budowanie umiejętności świadomego odbioru sztuki oraz integracja społeczności wokół działań twórczych. Ważnym aspektem inicjatywy jest również tworzenie zaplecza kulturowego dla uczniów szkoły muzycznej — bez regularnego kontaktu z żywą muzyką trudno mówić o pełnym, wszechstronnym kształceniu muzycznym. Projekt uzupełnia więc proces edukacji, czyniąc go bardziej kompleksowym i zakorzenionym w lokalnym kontekście.
Projekt obejmował cykl koncertów, spacerów dźwiękowych, warsztatów i spotkań poświęconych świadomemu słuchaniu muzyki i otaczającego świata. Wszystkie działania miały jeden cel: umożliwić mieszkańcom gminy bezpośredni kontakt z kulturą muzyczną w przestrzeniach, które są im bliskie na co dzień, i wspierać rozwój kompetencji artystycznych niezależnie od wieku czy doświadczenia.
Poniżej przedstawiamy relacje i opisy wydarzeń zrealizowanych w ramach projektu.
Koncert inauguracyjny – Dźwięki dworskich przestrzeni (18 czerwca)
Pierwszym wydarzeniem projektu był koncert muzyki dawnej „Dźwięki dworskich przestrzeni”, zorganizowany w sali widowiskowej w Raciechowicach. Wydarzenie połączyło muzykę z lokalną historią, nawiązując do książki „Ziemia Raciechowicka. Zarys dziedzictwa kulturowego” autorstwa Bartłomieja Dyrcza i Danuty Grzesik. Autorzy, obecni na koncercie, przedstawili opowieść o zabytkowych dworach w gminie, tworząc kontekst dla muzyki.
Koncert potwierdził znakomite właściwości akustyczne sali widowiskowej, a wykonawcy zaprezentowali repertuar z wyjątkową dbałością o barwę i styl wykonawczy.
Wystąpili:
- Anna Zawisza – sopran
- Katarzyna Olszewska – skrzypce
- Katarzyna Czubek – flet prosty, obój barokowy
- Adam Jastrzębski – klawesyn
Wydarzenie poprowadziła Magdalena Olszamowska, a publiczność doceniła zarówno muzyczną jakość koncertu, jak i jego osadzenie w lokalnej historii.
Spacer dźwiękowy w Pustelni św. Benedykta
Spacer dźwiękowy prowadzony przez Juliana Gołosza był okazją do poznania okolic Pustelni św. Benedykta poprzez świadome słuchanie. Uczestnicy rozpoczęli od zabawy, w której – korzystając ze słuchawek – próbowali odnaleźć ukryty mikrofon na podstawie transmitowanych na żywo dźwięków otoczenia.
Wędrówka po pustelni i w kierunku Diabelskiego Kamienia pozwoliła odkrywać naturalne brzmienia: śpiew ptaków, szelest liści, odgłosy kroków czy charakterystyczne „wewnętrzne” dźwięki skały rejestrowane za pomocą geofonu. Wspólne eksperymenty z dźwiękiem pokazały uczestnikom, jak różne materiały i struktury rezonują oraz jak zmienia się akustyka w zależności od przestrzeni.
Spacer zakończył się symbolicznym, humorystycznym „chóralnym beczeniem” w stronę owiec – momentem, który podkreślił wspólnotowy i swobodny charakter wydarzenia.
Warsztaty kreatywnego wykorzystania technologii (prowadzenie: Jakub Gucik)
Warsztaty rozpoczęły się od zbierania nagrań terenowych – dźwięków natury i przestrzeni wokół Pustelni św. Benedykta. Te materiały posłużyły do dalszej pracy warsztatowej w szkole muzycznej.
W sali przygotowana była instalacja dźwiękowa z klawiaturami MIDI i sensorami reagującymi na dotyk. Uczestnicy tworzyli własne kompozycje, pracując w grupach i zmieniając się w roli dyrygentów. Eksperymentowali również z brzmieniami przedmiotów znajdujących się w sali: stołu, drzwi czy metalowych elementów, odkrywając różnorodność dźwięków ukrytych w codziennych obiektach.
Warsztaty uświadomiły, że muzyka współczesna i elektroniczna korzysta z materiału dźwiękowego dostępnego wokół nas, a narzędzia technologiczne pozwalają te brzmienia przekształcać i twórczo rozwijać.
Koncert chóru męskiego Cantores Sancti Nicolai (26 października 2025)
Koncert odbył się w kościele pw. św. Jakuba Starszego i św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Raciechowicach – zabytkowym, drewnianym kościele o znakomitej akustyce. Chór uświetnił liturgię o godz. 16.00, a następnie wykonał krótki koncert z repertuarem muzyki chóralnej różnych epok.
Występ wpisywał się w ideę projektu: prezentowania muzyki na żywo w przestrzeniach, które są ważne dla lokalnej społeczności.
Spacer dźwiękowy w centrum Raciechowic (19 listopada)
Spacer prowadzony przez Jakuba Gucika skupił się na mechanizmach słyszenia. Uczestnicy poznawali brzmienia zwykle pomijane w codzienności: szury odzieży, ciche trzaski, szelest roślinności czy drgania powietrza.
W drugiej części spotkania uczestnicy korzystali ze „słuchaw” – akustycznych konstrukcji autorstwa Katarzyny Krakowiak i Andrzeja Kłosaka. Te proste urządzenia, inspirowane historycznymi koncepcjami Athanasiusa Kirchera, pozwalały wyostrzyć kierunkowość słuchu i odkrywać dźwięk na nowo.
Spacer zakończyła rozmowa o ekologii akustycznej i zmianach w audiosferze współczesnego świata.
Raciechowicki Trybunał Płytowy (19 listopada)
Wieczorne wydarzenie odbyło się w sali widowiskowej i nawiązywało do formatu audycji „Płytowy Trybunał Dwójki”. Publiczność – wspólnie z prowadzącymi Jakubem Gucikiem i Krzysztofem Guńką – wysłuchała dwóch nagrań Błazna Tantrisa z cyklu Maski op. 34 Karola Szymanowskiego.
Spotkanie miało charakter interaktywny: analizowano różnice interpretacyjne, dyskutowano o tempie, artykulacji i wyrazowości. Atmosfera pełnej uwagi i zaciekawienia pozwoliła uczestnikom przeżyć muzykę w sposób bardziej świadomy.
Koncert finałowy – Pomiędzy blaskiem a cieniem. Dialogi wiolonczeli i fortepianu (11 grudnia)
Finał projektu odbył się w sali widowiskowej w Raciechowicach. Koncert był poświęcony pamięci prof. Krzysztofa Okonia, wybitnego wiolonczelisty związanego z Czasławiem.
Wystąpili:
- dr hab. Milena Kędra, prof. AMKP – fortepian
- Mikołaj Adamczak – wiolonczela
Repertuar obejmował utwory Brahmsa, Schumanna, de Falli, Blocha, Szostakowicza i Piatigorskiego. Koncert miał formułę speaking concertu, dzięki czemu publiczność mogła poznać konteksty i historie związane z wykonywanymi dziełami.
Wydarzenie domknęło cały projekt, podkreślając wagę spotkań z muzyką na żywo oraz znaczenie świadomego słuchania.
Warsztaty
W ramach projektu prowadzimy cykl zajęć praktycznych skierowanych do różnych grup wiekowych i poziomów zaawansowania. Zajęcia mają charakter praktyczny, nastawiony na rozwój warsztatu, umiejętności wykonawczych i muzycznej wrażliwości.
Chór amatorski (prowadzenie: Joanna Kwiecień)
Powołaliśmy chór amatorski, prowadzony przez Joannę Kwiecień. Zespół pracuje nad repertuarem kolędowym — zarówno w tradycyjnych aranżacjach, jak i w prostych opracowaniach dostosowanych do możliwości wokalnych uczestników. Zajęcia mają charakter otwarty i integracyjny: rozwijają emisję głosu, intonację oraz umiejętność pracy w zespole; równocześnie kształtują pewność scenicznego występowania. Chór przygotowuje się do występów w lokalnych wydarzeniach i uroczystościach świątecznych.
Zajęcia dla uczniów szkół muzycznych (prowadzenie: Maria Dziedzic-Król)
Maria Dziedzic-Król prowadzi cykl czterech spotkań dedykowanych uczniom szkół muzycznych. Program zajęć obejmuje: pracę nad techniką wokalną i zespołową, interpretację utworów chóralnych, ćwiczenia dykcji i frazowania oraz przygotowanie repertuaru do publicznych wykonań. Zajęcia nastawione są na podnoszenie jakości wykonawczej młodych śpiewaków oraz rozwijanie umiejętności pracy próbnej.
Warsztaty fortepianowe — improwizacja (prowadzenie: Waldemar Król)
Waldemar Król prowadzi warsztaty fortepianowe poświęcone improwizacji. Zajęcia odbywają się w dwóch grupach:
- Grupa profesjonalna — adresowana do uczniów, dla których fortepian jest instrumentem głównym (uczniowie szkół muzycznych). Program skupia się na technikach improwizacyjnych przydatnych w pracy muzyka klasycznego i kameralistyce: rozwijanie języka harmonicznego, tworzenie motywów, wariacje tematyczne, kształtowanie spontanicznej narracji muzycznej oraz wykorzystanie improwizacji w interpretacji utworów kanonicznych.
- Grupa amatorska — przeznaczona dla mieszkańców zainteresowanych grą na fortepianie oraz uczniów fortepianu dodatkowego. Zajęcia mają charakter wprowadzający i praktyczny: proste techniki improwizacji, budowanie akompaniamentu, praca nad rytmem i frazowaniem oraz ćwiczenia wspierające kreatywne podejście do repertuaru.
Warsztaty łączą elementy ćwiczeń indywidualnych i pracy w grupie. Celem jest rozwinięcie umiejętności słuchowych, pewności twórczej i elastyczności interpretacyjnej — narzędzi przydatnych zarówno na scenie, jak i w codziennej pracy ćwiczeniowej.
Podsumowanie projektu
„Kultura zaklęta w dźwiękach. Muzyczna odyseja w Raciechowicach” umożliwiła mieszkańcom gminy uczestnictwo w różnorodnych formach kontaktu z muzyką: od koncertów i warsztatów po spacery dźwiękowe i spotkania analityczne. Projekt pokazał, że przestrzeń Raciechowic – zarówno miejsca historyczne, jak i codzienne – posiada ogromny potencjał kulturowy i akustyczny.
Zrealizowane działania wzmocniły kompetencje muzyczne uczestników, rozwinęły uważność słuchową, a przede wszystkim pokazały, że kultura może być obecna tam, gdzie żyjemy na co dzień.
Wydarzenie dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Funduszu Promocji Kultury w ramach programu Kultura Dostępna 2025, przy wsparciu Gminy Raciechowice.
